Cichorei

Door A. Lemmens.

Wetenschappelijke naam: Cichorium intybus. De wetenschappelijke naam is afgeleid uit het Grieks. “kioo” dat weggaan betekent en “choorion” dat naast het veld groeit betekent. Intybus betekent melksap, dit woord is geleend uit het Arabisch.

Nederlandse volksnamen:
Bittere Pee, Duitse koffie, Kaartjesbloem, Kompasplant, Lof, Paardje, Suikerij, Verwende juffer, Vriend van de lever, Wegenwaart, Wegenwachter, Witte poot.

Duits: wegwarte.
Engels: Chicory.
Frans: Cichoree.

Beschrijving:
Wilde cichorei is een overblijvende plant uit de familie van de composieten.

cichorei-1 cichorei-2

De plant kan een hoogte bereiken van 30 – 120 cm. De wortel is penvorming en lang. De penwortel heeft een dunne schil en is van buiten bruingeel van kleur. De binnenkant is wit. De kern van de wortel heeft veel kanaaltjes. De wortel bevat een bittere melkachtige vloeistof die latex genoemd wordt. De groei is rechtopgaand met vertakte kantige stengel die groeven heeft. De bladeren van de wortelrozet zijn gesteeld en getand. De onderkant van de bladeren zijn behaard. Ze kunnen 7,5 tot 15 cm lang zijn. De bladeren aan de bloemstengel zijn kleiner en pijlvormig. De stelbladeren zijn lancetvormig. De felblauwe bloemen groeien in groepjes van twee a drie in de bovenste bladoksel. De bloeitijd is van juli tot augustus. De vrucht is een dopvrucht. Alle delen van de plant zijn rijk aan melksap. Cichorei bloeit het tweede jaar, dus vormt ook pas het tweede jaar zaden. De bloemen zijn hoofdzakelijk “s morgens open.

De kleine zaden zijn donker bruin van kleur en zijn 3 mm lang en 2 mm breed. Variëteiten van de plant:
– Aspergecichorei.
– Witlof
( Cichorium intybus var. foliosum ) is een gecultiveerde soort van de wilde cichorei.

Geschiedenis:
Oorspronkelijk komt de plant uit het Middellandse Zeegebied. In Nederland en België is de plant al eeuwen aanwezig. Waarschijnlijk door de Romeinen meegebracht.

Groeiplaatsen:
Wilde cichorei groeit in wegbermen, op dijken, in droog weilanden, bij muren en op vuilsbelten. De plant houdt van stikstof rijke grond met een hoge PH waarde (> 9) op een zonnige plaats met veel ruimte.

Inhoudsstoffen:

Bitterstoffen:
Cichorei bezit een aantal bitterstoffen in onderdelen van de plant. De bitterstof verbindingen hebben stuk voor stuk een sterk bitter smaak en prikkelen de smaakorganen, waardoor de eetlust en de stroom van het maagsap, wat de spijsvertering verhoogt, gestimuleerd wordt. Andere bitterstofverbindingen verhogen de urineproduktie. Geneeskundige bitterverbindingen zijn terpenoïde stoffen. Deze kunnen in sommige gevallen onttrokken worden aan azuleen of bestaan uit glycosiden. Ze komen voor in de planten: composieten, gentiaan, echt duizendguldenkruid, gele gentiaan, gezegende distel en absintalsem. Deze bitterstoffen worden veel gebruikt in theesamenstellingen.

De bitterstoffen van cichorei zijn;
In de wortel bevinden zich 042% bitterstoffen en in de bladeren 0,26%.

Het zijn de volgende bitterstoffen:
Lactucine, deoxylactucine, lactucopicrine, dihydrolactucine, dihydrolactucine, deoxylactucine, dihylactucopicrine, esculetin, esculine, cichoriin, umbelliferone, scopoletin en dihydroxycoumarin.

De andere stoffen die cichorei bevat zijn:
Eudesmanoliden sonchuside C, eudesmanoliden cichoriolide A, germacranolides sonchuside A en germacranolides cichorioside C.

Medische aspecten:
Wilde cichorei heeft de volgende medicinale werking; Reinigt darmen en lever. Bevordert de spijsvertering. Bestrijdt wormen. Bestrijdt alle klachten die veroorzaakt worden door de leveraandoeningen met betrekking tot de ogen. Bestrijdt alle klachten van de milt en nieren. Is eetlust bevorderend. Heeft een goede werking op alvleesklier door een hoog gehalte inuline. Door de aanwezigheid van Terpeen en gom in de wortel bevordert het de wondgenezing, hiervoor kunnen ook gekneusde bladeren worden gebruikt. Is bloedzuiverend en stimuleert de bloedcirculatie. Helpt bij het bestrijden van de klachten veroorzaakt door aambeien. Lost darmverstoppingen op. De bloembladeren worden gebruikt om een kalmeringsmiddel van te maken.

In de voedingsproducten inuline gebruikt als vervanger voor suiker, bloem en vet. Inuline heeft 25% van de energie van suiker en 11% van vet. Inuline wordt niet door menselijke enzymen afgebroken in onze spijsvertering, maar wordt pas afgebroken in de dikke darm door de hier aanwezige bacteriën. Hierdoor heeft inuline een prebiotische werking, het bevordert de groei van de bacteriën in de darm. Te veel gebruik van inuline kan extra gasontwikkeling veroorzaken in de dikke darm. Inuline vergroot de opname van calcium en magnesium.

Cichorei werkt ook tegen darmparasieten.

Medische werking van het blad:
Het blad is te gebruiken bij lever problemen zoals geelzucht en bij storingen van de milt. Een papje van het blad verzacht ontstekingen en remt ontstekingen.

Medische werking wortel:
Een aftreksel van de gedroogde wortel werkt versterkend, is licht laxerend en bevordert de afscheiding van urine.

Een afkooksel van de wortel kan
galstenen, nierstenen en ontsteking van de lever of urinewegen verlichten.

Andere gebruiksmanieren van wilde cichorei:
Jong blad, voor de bloei, kan als groenten gegeten worden, gestoofd of rauw. De gedroogde wortel kan als surrogaat voor koffie gedronken worden. Het blad bezit een blauwe kleurstof. De gekookte bloeistengels kunnen ook gegeten worden.

Van de gedroogde bladeren, plukken voor de bloei, en de gedroogde wortel kan thee worden getrokken.

Voor onze vogels:
Voor vogels is de werking van het reinigen van darm en lever door cichorei een welkom gegeven. Veel vogels hebben regelmatig last van hun darmen, nieren en lever. Van deze werking kunnen we gebruik maken via thee en de zaden van cichorei. Dit geldt ook voor de meeste andere werkingen van cichorei, zoals, bevordering van de spijsvertering, darmworm bestrijding, bloedzuiverend, bevordert bloedcirculatie, enz. Cichoreithee en zaden zijn in de handel te verkrijgen. De bloem- en bladerknopen kunnen we aan de vogels geven. De meeste zaadetende vogels nemen de zaden heel graag op.